Video teatsprayer op 60-stands buitenmelker

Automatische spraysystemen staan vanwege de arbeidsbesparende mogelijkheden steeds meer in de belangstelling. Toch worden ze in Nederland nog maar mondjesmaat toegepast. De spraybox in de terugloopgang na de melkstal is tot dusver het meest bekende systeem, maar dit werkt niet erg nauwkeurig. Een elektronisch oog in de vloer registreert een passerende koe en sprayt via een vloernippel. De kans dat het spraymiddel het uier goed raakt, is vrij klein.

In melkrobots werden in eerste instantie ook vloernippels toegepast voor het sprayen van spenen. Hierbij staat de koe stil, waardoor de kans al groter is dat de spenen goed worden geraakt. Maar als koeien op de nippel gaan staan, komt er van nauwkeurig sprayen weinig terecht. Daarom zoeken robotfabrikanten naar nauwkeuriger spraymethoden. Ze integreren het sprayen bijvoorbeeld in de aansluitarm, of werken met een aparte sprayrobotarm. Ook is er een robot waarbij een telescooparm uit de grond komt om dichter bij het uier te kunnen sprayen.

„Voor robotmelkers is het belangrijk om de luchtdruk goed af te stellen op de viscositeit van het middel. Een middel met jodium erin is handig om te controleren of de spenen goed worden geraakt, chloorhexidine in namelijk kleurloos”, beveelt het Uiergezondheidscentrum Nederland (UGCN) aan op haar website.

Vloernippel op verhoging

Dairymaster ontwikkelde voor buitenmelkers vloernippels in een verhoging op het draaiplatform per koestand. „Het ontwerp van de verhoging in de vloer zorgt er voor dat koeien niet meer op de nippel gaan staan”, zegt Gert-Jan Jager van Dairymaster. „De koe wordt gedwongen om de achterpoten uit elkaar te zetten waardoor de spenen goed kunnen worden gesprayd. Het systeem is aan de eerste carrouselmelkers in Nederland verkocht.”

De meer stroperige dipmiddelen kunnen doorgaans niet in geautomatiseerde systemen worden toegepast. Twee jaar gelden kwam wel het Engelse Automated Dip and Flushing (ADF)-systeem op de Nederlandse markt. Dit is het enige systeem dat de spenen geautomatiseerd kan dippen, omdat het in de melkbeker gebeurt vlak voor afname. Het systeem is effectief, maar brak nog niet door. Enerzijds vanwege hoge kosten circa 1.000 euro per melkklauw, anderzijds omdat er geen waterdichte garantie is dat er geen residuen van desinfectiemiddel in de melk terechtkomen. Melkmachinefabrikant Gea Westfalia wil in overleg met de zuivelindustrie dit najaar een eigen veilig ADF-systeem introduceren, dat ook toepasbaar is in de melkrobot van Westfalia.

Liever dippen dan sprayen

Voorlopig zal het gros van de melkveehouders dus nog handmatig blijven dippen of sprayen. Naar schatting 75 tot 80 procent van de melkveehouders doet aan speendesinfectie, waarbij de helft kiest voor dippen en de andere helft voor sprayen.
Volgens de GD heeft dippen de voorkeur boven sprayen. Bij dippen is de contactwerking beter en is de kans op het goed en volledig raken van de spenen groter. Veel melkveehouders kiezen echter voor sprayen, omdat ze dat ervaren als een gemakkelijke methode. Maar als melkveebedrijven groeien in het aantal koeien, neemt de nauwkeurigheid van het sprayen in de praktijk vaak af door tijdgebrek, ervaart dierenarts Hans Nij Bijvank van dierenkliniek De Woldberg in Steenwijk.„Minimaal tweederde van de speen moet aan alle kanten zijn geraakt met een spraymiddel. Het goed raken van met name de achterkant van spenen laat nog wel eens te wensen over."

Een nadeel van sprayen is de verneveling van het middel. Dat kan voor melkers niet prettig zijn. „Zorg daarom voor een grove druppel”, adviseert hij.
Van het dippen wordt wel eens beweerd dat via de dipbeker juist bacteriën van koe naar koe worden overgebracht. Volgens Nij Bijvank is dat niet het geval. „De dipbeker moet dan wel goed schoon worden gehouden. Gebruik ook altijd een geregistreerd diergeneesmiddel voor desinfectie, dan krijgen ziekteverwekkers geen kans om via de dipbeker over te gaan van de ene naar de andere koe.”

Preventie kan snel uit

Een nauwkeurige speendesinfectie loont volgens Nij Bijvank altijd de moeite, omdat het de uiergezondheid verbetert. De preventieve aanpak kan snel uit, want de schade van uierontsteking (klinisch en subklinisch) kost op jaarbasis volgens het Uiergezondheidscentrum Nederland (UGCN) circa € 140,- per aanwezige koe, ofwel 1,75 cent per kilo melk. De kosten van dip- of spraymiddelen bedragen volgens groothandel Ingenieursbureau Heemskerk ongeveer 17 euro per koe per jaar. Die zijn snel terugverdiend als de koeien gezond blijven, aldus Eric Heemskerk. „Vergeet daarbij ook de ontsmettende voorbehandeling niet. Daarmee raak je al 96 procent van de ziektekiemen op de spenen kwijt."

Volgens Ingenieursbureau Heemskerk is het belangrijk om het celgetal beheersbaar te houden. „Streef naar  80.000 tot 100.000 cellen per milliliter melk en beperk het aantal koeien met mastitis tot 10 procent. Dat levert direct rendement op”, aldus Eric Heemskerk.

Eén van de weinige nadelen van sprayen en dippen is dat de desinfectiemiddelen ook goede bacteriën doden. Dat remt de opbouw van natuurlijke weerstand in het uier. „Stoppen met speendesinfectie is echter voor de meeste bedrijven een veel groter risico”, besluit Nij Bijvank.

Overzicht dip- en spraymethoden met voor- en nadelen per methode

*) 1 = conventioneel, 2 = carrousel/buitenmelker, 3 = melkrobot en 4 = automatische melkrotor van DeLaval (nog in ontwikkeling). Bij het automatisch sprayen is het mogelijk dat meer spraymiddel wordt gebruikt dan bij handmatig sprayen. Dit hangt sterk samen met de nauwkeurigheid van afstelling van het automatische systeem.